Respect voor de oudjes

Soms ligt of staat er een zielig deel alleen. Je weet van jezelf dat je van losse delen jeuk krijgt op onbereikbare plekken. Die serie gaat nooit compleet bij elkaar komen, zeker niet bij zulke oude boeken. Maar toch… In het wekelijkse rondje langs een van mijn favoriete adressen raak ik weer in verleiding.

Dat zielige deeltje, rechts op bovenstaande foto, is deel 5, “tôme cinquième”, uit de Oeuvres de Sainte Thérèse, uitgegeven in 1818 te Lyon bij uitgeverij Fr. Matheron. Een boek van 200 jaar oud, nog feitelijk in zeer goede conditie, met maar een enkel sleets plekje op de band.

Het boek bevat een Franse vertaling van Castillo interior, o Las moradas (oorspr. 1577) van Thérésa van Avila, getiteld Le chateau de l’ame (inderdaad, zonder accenttekens) en van Conceptos del amor de Dios (oorspr. 1566-1574), hier vertaald als Pensées sur l’amour de Dieu. Het eerstgenoemde werk is verdeeld in 17 zogenoemde “demeures” (woningen), wat een vertaling is van de alternatieve titel “moradas”. Dat doet overigens denken aan Johannes 14:2 – “In het huis mijns vaders zijn vele woningen.” Het kasteel van de ziel weerspiegelt dat beeld.

Het papier is nog van de degelijke kwaliteit uit de vroege 19e eeuw. Het kleine handzame formaat herbergt 443 pagina’s, die nog stevig in de band zitten. Kortom een tekst en een uitgave waar veel aan te ontdekken valt.

Het tweede boek, links op de bovenste foto, is mogelijk nog interessanter. Het is weliswaar wat jonger (1845) dan het eerste boek en al van iets moderner papier, zowel onderwerp als vormgeving trekken meteen mijn aandacht.

Het gaat om Recherches et dissertations sur l’histoire de la principauté de Liége, la translation du siége épiscopal de Tongres dans la cité de Liège. Et sur les émeutes, les discordes civiles et les élections populaires des Liégois pendant les 15e, 16e, et 17e siècles  (Onderzoekingen en verhandelingen over de geschiedenis van het prinsdom Luik, de overbrenging van de bisschoppelijke zetel van Tongeren naar Luik. En over de beroeringen, de tweedracht onder burgers en de volksstemmingen van de Luikenaren gedurende de 15e, 16e en 17e eeuw). Het boek is uitgegeven bij H. Dessain te Luik. Aardig in dit verband is de vestiging van de uitgever/boekhandel op het (in Luik centraal gelegen) Lambertusplein, genoemd naar de Heilige Lambertus van Maastricht (ook: van Luik).

De foto hierboven toont het oorspronkelijk papieren kaftje, dat is meegebonden in de contemporaine Franse band met ribben. Net als het vorige boek zijn de schutbladen fraai gemarmerd.

Het dikke boek van ruim 600 bladzijden behandelt de geschiedenis van Luik, en met name de kerkelijke en politieke ontwikkelingen in de late middeleeuwen en vroeg-moderne tijd. De auteur is Louis Marie Guillaume Joseph de Crassier (1772-1851), afkomstig uit een adellijk geslacht.

De Crassier was “historien et numismate”, historicus (waarvan dit boek ook getuigt) en muntdeskundige. De familie had er heel wat verzamelaars en bibliofielen tussen zitten. De oorsprong van de familie ligt in de zuidelijke Nederlanden, met name Maastricht. De Belgische tak concentreert zich rondom Luik, waar ook de auteur van het boek is geboren.

Wat nog aardig is te vermelden is dat Jean-Frédéric Guillaume Joseph de Crassier (1759-1841), getrouwd met Marie Kerens (1769-1854) en overleden te Meerssen (nabij Maastricht) de grote gebeurtenissen van de Franse Revolutie, de Napoleontische tijd, het ontstaan van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en de opsplitsing daarvan in Nederland en België meemaakte. Bij de afscheiding van België kozen het echtpaar en hun twee dochters voor de Nederlandse nationaliteit, hun twee zoons voor de Belgische nationaliteit. Hoe grenzen door een gezin kunnen lopen! Overigens kozen meer mensen uit de Maastrichtse elite toentertijd bewust voor de Belgische nationaliteit en verhuisden ze naar een van de nabijgelegen Belgische woonplaatsen.

Ook over dit boek en de achtergrond ervan valt nog veel meer te zeggen. Eerst nog maar eens grondig van A tot Z lezen…

De spuigaten uit

Februari is nog maar een dag begonnen of het loopt alweer de spuigaten uit. Gelegenheid zoekt de dief, ik bedoel de bibliofiel.

Ik ben met name in mijn nopjes met de tweedelige uitgave van P.C. Hoofts Gedichten: “Volledige uitgave door F.A. Stoett, tweede geheel herziene, vermeerderde druk van de uitgave van P. Leendertz Wz.”, uitgegeven bij uitgeverij P.N. van Kampen in 1899 (deel 1) en 1900 (deel 2). De uitgave is er in verschillende uitvoeringen / banden. Ik heb hier een versie met halflinnen / half rood (kunst?)leder, ingebonden bij boekbinderij J.J. Küppers te Roermond. De twee delen zijn overigens onderdeel geweest van de bibliotheek van het R.K. Lyceum voor meisjes te Amsterdam. Hoe ze dan weer terug in Limburg zijn gekomen, is mij een raadsel.

Onder gedichten is in dit geval ook verstaan: het in dichtregels gestelde toneelwerk, zoals Geeraerdt van Velsen , Baeto en zelfs Ware-nar. Die ruime opvatting van “gedichten” is in afwijking van de moderne uitgave van P. Tuynman, die zich nadrukkelijk, blijkens de titel al, beperkt tot de Lyrische poëzie (zangen, sonnetten, gelegenheidsdichten, etc.).

Bij P.C. Hooft (en andere tijdgenoten) ervaar je nog dat “lyriek” afstamt van / samenhangt met zingen. Het woord is (zie ook Wikipedia) afgeleid van het Griekse λύρα (lura), dat “lier” betekent. In de oorspronkelijke betekenis zijn het gedichten of liedteksten die met de lier begeleid kunnen worden. Veel van Hoofts gedichten zijn voorzien met een wijsaanduiding (“op de wijze van…”) maar klinken ook als een klok en zijn sterk metrisch van karakter.

Ter afsluiting een van de bekendste lyrische gedichten van P.C. Hooft, een sonnet dat mooi mag “suonare” (weerklinken):

Een monument bij elkaar

Zaterdag 26 januari was het eindelijk zo ver: een date met een aantal van een gelijke soort “gekken” als ik zelf, afkomstig uit verschillende delen van het land: Perkamentus en Fasol (wier pseudoniemen ik hier zal respecteren), R. Kemper Alferink, en natuurlijk Paul Abels, die samen met zijn vrouw ons gastvrij door Gouda loodste, van kerkhistorie en glas tot drukkerij en antiquariaat.

Gouda – Markt en het oude Stadhuis

Het allermooiste werd tot het laatst bewaard: het van binnen bezichtigen van Pauls eigen Goudse librije, een heel sfeervol boekenkabinet waar mening bibliofielenhart sneller van gaat kloppen. Ondanks onze verschillende aandachtsgebieden qua boeken, werden de overeenkomsten in, wat ik maar noem, bibliofiele “maniertjes” duidelijk en een antropoloog had het bestaan van een specifieke menssoort kunnen bevestigen.

Omdat Maastricht en Gouda toch een beetje uit elkaar liggen en ik de laatste jaren te weinig in het “Hollandse” deel der natie kom, had ik het nuttige met het aangename verenigd, een NS-dagkaart gekocht, en ’s ochtends vooraf in Den Haag een “paar boekies” opgehaald die ik op Markplaats besproken had. Dat heb ik geweten! Voor een vriendelijk prijsje kocht ik, zo goed als nieuw, vier kloeke delen uit Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, een vrij nieuw monument van de neerlandistiek, verschenen bij uitgeverij Bert Bakker tussen 2006 en 2017.

Voorpret tijdens de lange treinreis van Gouda naar Maastricht, met de nieuw verworven delen.

Behalve dat ik die dag vele voetstappen heb gezet, heb ik ook menige extra kilo meegetorst, van Den Haag naar Gouda, door Gouda heen en ’s avonds mee terug naar Maastricht. Maar geduld en inspanning (de twee vrienden van een bibliofiel en zijn portemonnee) zijn beloond.

De vier nieuwe delen verenigd met hun lotgenoten aan het thuisfront.

Nog één “echt” deel ontbreekt (naast het dunne deeltje met nabeschouwingen), maar geduld loont, zo is gebleken. Duizenden pagina’s aan letterkundige geleerdheid in een veelkleurig uniforme uitgave. De kleurenoverloop tussen de delen vind ik trouwens erg mooi.
Het is eenheid in verscheidenheid, of eigenlijk andersom. Die geleidelijke “verkleuring” weerspiegelt ook de lange ontwikkeling van de Nederlandse literatuur door de geschiedenis heen. Zo wordt het verleden langzaam herkenbaar in het heden.

Met dat laatste kom ik weer terug op wat die 5 “gekken” in dat Goudse boekenkabinet (dat van buitenaf bij mensen de indruk van een exclusief antiquariaat wekt) bindt gedurende de middag en de vooravond. In cultuurhistorisch en bibliofiel opzicht kan ik me eigenlijk geen betere dag wensen.

De complete reeks:

Oostrom, F.P. (Frits) van, Stemmen op schrift. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur vanaf het begin tot 1300. Bert Bakker, Amsterdam, 2006. 1e druk – gebonden, 640p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 1].

Oostrom, F.P. (Frits) van, Wereld in woorden. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1300-1400. Bert Bakker, Amsterdam, 2013. 1e druk – gebonden, 650p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 2].

Pleij, Herman, Het gevleugelde woord. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1440-1560. Bert Bakker, Amsterdam, 2007. 1e druk – gebonden, 863p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 3].

Porteman, Karel; Smits-Veldt, Mieke B., Een nieuw vaderland voor de muzen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1560-1700. Bert Bakker, Amsterdam, 2008. 1e druk – gebonden, 1053p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 4].

Leemans, Inger; Johannes, Gert-Jan, Worm en donder. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1700-1800: De Republiek. Bert Bakker, Amsterdam, 2013. 1e druk – gebonden, 815p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 5].

Verschaffel, Tom, De weg naar het binnenland. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1700-1800: de Zuidelijke Nederlanden. Bert Bakker, Amsterdam, 2017. 1e druk – gebonden, 331p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 6].

Berg, Wim van den; Couttenier, Piet, Alles is taal geworden. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, 1800-1900. Bert Bakker, Amsterdam, 2009. 1e druk – paperback, 833p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 7]. – Dit is het nog ontbrekende deel.

Bel, Jacqueline, Bloed en rozen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1900-1945. Bert Bakker, Amsterdam, 2015. 1e druk – gebonden, 1140p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 8].

Brems, Hugo, Altijd weer vogels die nesten beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, 1945-2005. Bert Bakker, Amsterdam, 2006. 1e druk – gebonden, 792p. – [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 9].

Gelderblom, Arie Jan; Musschoot, Anne Marie, Ongeziene blikken. Nabeschouwingen. Bert Bakker, Amsterdam, 2017. 1e druk – gebonden, 96p.
– [Geschiedenis van de Nederlandse literatuur; 10]. – Ja, ook dit deeltje zal ooit in mijn bibliotheek belanden, maar dat heeft geen prioriteit.

Niet wijken voor de sneeuw

Sneeuw dreigde.

Files in het vooruitzicht. Men mocht eerder weg. Op tijd nog. Maar men vreesde de chaos niet. Men gaf zich over aan een bibliofiele ontdekkingsreis.


Klik om te vergroten

Het is gezien, het is niet verborgen gebleven. Met John reisde ik naar huis. Het viel mee: alleen de oprit naar de snelweg gaf wat vertraging. Maar aan de horizon genaakte Maastricht.

Boven is het stil, beneden – in het midden van de wereld – spint een tevreden lezer, als een varken in het paleis. Ka Ching!

Novemberpracht

D'haen, Christine, De Beker van Djamsjied. Gedichten. Em. Querido, Amsterdam / Antwerpen, 2011. 1e druk - paperback, 50p.

Galilei, Galileo, Dialoog over de twee voornaamste wereldsystemen. Vertaald uit het Italiaans door Hans van den Berg, Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2012. 1e druk - paperback, 675p.

Hertmans, Stefan, De bekeerlinge. De Bezige Bij, Amsterdam, 2016. 2e druk - gebonden, 317p.

Nooteboom, Cees, Een ochtend in Bahia. De Bezige Bij, Amsterdam, 1968. 1e druk - paperback, 148p. - [LRP; 282].

Platen, August von, Venetiaanse sonnetten. Vertaald uit het Duits door Paul Claes, Plantage/G&S, Leiden, 1992. 1e druk - paperback, 85p. - [Visum; 8]. - Tweetalige uitgave.

Pye, Michael, Aan de rand van de wereld. Hoe de Noordzee ons vormde. Vertaald uit het Engels door Arthur de Smet, Pom Ruiter, Frits van der Waa, De Bezige Bij, Antwerpen, 2014. 4e druk - gebonden, 430p.
Vasalis, M., Vergezichten en gezichten. G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1984. paperback, 64p.

Vegter, Anne, Eiland berg gletsjer. Em. Querido, Amsterdam / Antwerpen, 2011. 2e druk - paperback, 68p.

Vroman, Leo, Daar. Gedichten. Em. Querido, Amsterdam / Antwerpen, 2011. 1e druk - paperback, 216p.


Het Walhalla der jagers (2)

Zondagmorgen heb ik dus wederom een doel. Bijkomend voordeel is dat het veel rustiger is (om 10:00 zijn er slechts enkele die hards aanwezig) en dat het stof van de drukte gisteren wat is gaan liggen, waardoor weer andere boeken zichtbaar worden. Misschien niet de topstukken, maar toch allemaal dingen die ik graag wil hebben.

Ik kom natuurlijk voor dat deel uit de letterenbibliotheek – al heeft mijn vrouw al vantevoren in de gaten dat dat maar een excuus is voor een tweede rooftocht.

Het excuus

Janssens, Jozef (red.), Ridderverhalen uit de Middeleeuwen. Elsevier, 1979, 1e druk. – (Bibliotheek der Nederlandse Letteren; 1).

Ik heb het ontbrekende deel al snel gevonden. Nu verder op jacht naar nog onbekende prooien!

Van en over Vestdijk

De delen uit de Verzamelde Romans van Vestdijk die er liggen, zijn toch te sleets, vlekkerig en verkleurd, dus die laat ik na enig wikken en wegen liggen. Kwaliteit staat voorop, niet kwantiteit. Wel neem ik onderstaande boeken van en over Vestdijk mee.

Vestdijk, S., Gestalten tegenover mij: Persoonlijke herinneringen. De Bezige Bij, 1975, 3e druk. – BB Cargo

Vestdijk, Simon, Astrologie en wetenschap: Een onderzoek naar de betrouwbaarheid der astrologie. Meulenhoff, 1977, 2e druk. – Meulenhoff Editie; 476

Boer, Peter de, Vestdijks palet: De rol van de beeldende kunst in de romans van S. Vestdijk. Martin Ros – De Herenpers / De Bezige Bij, 1988, e druk. – (Vestdijkbibliotheek).

Kralt, P., De toverbron: S. Vestdijk en de geschiedenis. Martin Ros – De Herenpers / De Bezige Bij, 1988, 1e druk. – (Vestdijkbibliotheek).

Schouten, Rob, Iets verhevens en onuitsprekelijks: Muzikale motieven in het werk van S. Vestdijk. Martin Ros – De Herenpers / De Bezige Bij, 1988, 1e druk. – (Vestdijkbibliotheek).

Gregoor, Nol, Simon Vestdijk en Lahringen: De biografische achtergronden van de Anton Wachter-romans. Reflex, 1982, 4e druk.

Nederlandse & vertaalde literatuur

Hermans, Willem Frederik, Ik draag geen helm met vederbos. De Bezige Bij, 1979, 1e druk. – BBLiterair

Reve, Gerard, De avonden: Een winterverhaal. De Bezige Bij, 1991, 40e druk. – BBLiterair. De bekende uitgave als blauwe paperback uit de jaren 1980-1991, een bijna identiek exemplaar als dat ik al sinds mijn schooltijd had. Daarvan knakte enkele jaren geleden bij herlezing van deze klassieker onverhoeds de rug, tot mijn groot verdriet.

Weil, Jirí, Mendelssohn op het dak: Roman. Cossee, 2012, 1e druk. – Cossee Century.

Grevelingen, H. van, Verzameld werk. G.A. van Oorschot, 1998, 1e druk.
Het werk van Van Grevelingen ken ik niet, maar het zou – aldus de flaptekst – een jong overleden en ten onrechte vergeten schrijver zijn.
Ik laat me verrassen – voor € 2,00 kan ik me geen buil vallen aan dit nog perfecte exemplaar van de mooie, typische Van Oorschot dundrukuitgave (stijl: Russische Bibliotheek, etc.).

Roth, Joseph, Radetzkymarsch: Roman. Deutscher Taschenbuch Verlag, 2004, 18e druk. – DTV; 12477

Poëzie

Vasalis, M., De oude kustlijn: Nagelaten gedichten. G.A. van Oorschot, 2002, 1e druk. Bij lezing vallen me deze gedichten overigens wat tegen – ze zijn te zeer in “gemakkelijke” gelegenheids- en troostverzen blijven hangen.

Nog meer cultuur

Meer, Frits van der, Uit het oude Europa: Twintig herinneringen. Ambo, 1991, 1e druk. – (Bronnen van de Europese cultuur; 6). Een bundeling van enkele van zijn belangwekkende teksten, in een reeks die ik ook nagenoeg compleet heb.

Erasmus, Desiderius, De lof der Zotheid. Wereld-Bibliotheek, z.j., 14e druk. Ook van Erasmus kan ik nooit genoeg krijgen, dus elke vertaling is er een die ik wil hebben, en zeker als deze zo’n fraai bandontwerp heeft van Alb. Hahn jr.

De rest van de zondagmiddag en de avonden erna zit ik te spinnen in mijn leesstoel.

Het Walhalla der jagers (1)

Als er één lokaal evenement is waar ik altijd erg naar uitkijk, dan is het wel de jaarlijkse boekenbeurs van de stichting Boeken voor Mensen in samenwerking met de Rotary Club Maastricht-Oost tijdens het eerste weekend van november, in het schoolgebouw van ROC Leeuwenborg.

De boeken zijn in de loop van het jaar ingeleverd door en opgehaald bij particulieren en een enkele keer een instelling. Wekelijks ordenen vrijwilligers van de stichting de boeken naar hoofdcategorie. Gezien de omvang van naar schatting 50.000 boeken is dat een hele prestatie. De prijzen liggen doorgaans tussen de 1 en 10 euro, afhankelijk van genre, staat van het boek en de verwachte verkoopbaarheid.

Ik was dus weer vroeg paraat op zaterdagmorgen. Hoewel ik het gedrang (hier overigens een stuk beschaafder dan bij een gemiddelde rommelmarkt) in het begin wilde mijden, was ik toch ongeveer 10 minuten te vroeg. De usual suspects waartoe, naast enkele verwoede verzamelaars (ja, ook gij Danny Habets), de bekende lokale handelaartjes behoren die je overal tegenkomt en die vliegensvlug de in het oog springende schoonheden voor je wegkapen om ze daarna voor het vier- of zesvoudige bedrag in hun winkel / op hun kraam bij de volgende markt / op internet gooien. Zij staan vooraan, natuurlijk.

Lees verder

De eeuwige jachtvelden

Naar de eeuwige jachtvelden betekent doorgaans dat men verdwijnt uit dit leven, en in zekere zin is dat ook zo als je je verliest in een boek. Of liever: in een hele stapel boeken. Ik associeer jachtvelden ook met de plaatsen die ik afstruin op zoek naar nieuw te ontdekken boeken: boekhandels, markten, kringloopwinkels. En vandaag was het weer raak, onverwacht raak.

Ik was dus weer op een van mijn vertrouwde adresjes en ik had al weken bot gevangen aldaar, althans niets van blijvende waarde gevonden, niets dat riep: “Neem mij mee!” Zo begon ook deze jacht. Eigenlijk kwam ik na een half uur pas goed los, na een wat slappe warming up. Wat ik daar vond?

Lees verder