Aanwinsten juli 2020

Hooimaand was een vruchtbare maand. Corona en de daarbij behorende risico’s en maatregelen weerhielden ons, met pijn in het hart, om naar Italië te gaan. We vierden vakantie in eigen kot en ondernamen enkele daguitstapjes naar o.a. Utrecht, Den Haag, Nijmegen en Roermond. Natuurlijk bezocht ik ter plaatse altijd een of meer boekhandels, waarbij het geduld van mijn medereizigers grondig op de proef werd gesteld.

Daarnaast deed ik in juli af en toe een gelukkige greep via de online kanalen om enkele minder goed vindbare titels te vinden uit de niet te versmaden reeksen Ambo-Klassiek en Baskerville. Al met al ligt er een heel stapeltje voor ons.

Lees verder

Nu stelt het puick van zoete kelen

Het jaar 1937 was het 350-ste geboortejaar van Joost van den Vondel. Bovendien was Gysbrecht van Aemstel, een van zijn bekendste werken, precies 300 jaar oud. De grote Vondel-herdenking werd dat jaar gevierd met tal van uitgaven van zijn werken, waaronder de 10 kloeke delen van De werken van Vondel (uitgegeven tussen 1927 en 1937).

Ik realiseer me dat mijn uitgebreide kennismaking met Vondel (en overigens ook Hooft en Huygens) met name te danken was aan de uitstekende lessen aan het Henric van Veldekecollege te Maastricht. Naast de bekendste (kleinere) gedichten van Vondel hebben we destijds in de klas (vwo 5) ook Gysbrecht van Aemstel integraal gelezen.

Lees verder

De onverschrokken adelaar

Twee dichters over Leopold, die Cheops schiep

Dichters schrijven en dichten vaak over het dichten en over andere dichters. Zo schreef Ida Gerhardt verscheidene gedichten over haar leermeester, de grote dichter J.H. Leopold. Drie daarvan verschenen in de bundel De Hovenier uit 1961. Deze gedichten bieden een interessante blik op het dichterschap van beiden, en roepen bovendien een gedicht van H. Marsman over Leopold in herinnering. Het gedicht van Marsman is in deze beschouwing het vertrekpunt. Vervolgens komen drie gedichten van Gerhardt uitvoerig aan de orde, waarin duidelijk overeenkomsten zijn te vinden met woorden en beelden die Marsman gebruikt.

Aan het einde van dit artikel toets ik mijn interpretatieve bevindingen aan die van anderen. Met name J.D.F. van Halsema heeft uitvoerig geschreven over “J.H. Leopold bij Ida Gerhardt” (Van Halsema 2002). Deze heb ik gebruikt als proef op de som voor mijn eigen interpretatie. Daaruit moet blijken in hoeverre interpretaties die los van elkaar ontstaan, intersubjectief zijn en tot gedeelde conclusies komen.

Lees verder

Kleine Bellettrie Serie – een bibliografie

Inleiding

Bij het samenstellen van de bibliografie van de Grote Bellettrie Serie komt men algauw ook in aanraking met de Kleine Bellettrie Serie, vooral omdat er enkele uitgaven zijn verschenen die men tot beide series zou kunnen rekenen: vanwege eerdere uitgave en formaat tot de Kleine, en vanwege de gekleurde omslagen tot de Grote. Als bijvangst van voorgaande onderzoekingen bied ik hieronder een lijst aan van de Kleine Bellettrie Serie, die een stuk beknopter is dan die van de Grote Bellettrie Serie.

Kenmerkend voor de Kleine Bellettrie Serie zijn de crèmekleurige omslagen met variatie in de kleur en uitlijning van de auteursnaam en titel. Ze zijn daarmee soberder en veelal een stuk dunner dan hun grote broers. De omslagen zijn gevoelig voor verkleuring.

Lees verder

Le Figaro Artistique (1923-1924)

Een van de aangename zaken tijdens het schrijven van mijn afstudeerscriptie (1995-1996) was het dagenlang bladeren en lezen in kranten en tijdschriften uit de jaren ’20 en ’30 van de vorige eeuw (op zoek naar berichten en artikelen over mijn onderwerp).

Veel van de tijdschriften die ik raadpleegde waren fraai ingebonden, soms zelfs in lederen banden, waardoor ze extra lekker roken. De combinatie oud papier en leder levert soms een onweerstaanbare geur op en associeer ik nog altijd met die gelukkige tijd in de leeszaal van de Universiteitsbibliotheek Nijmegen.

Onlangs liep ik tegen een stevig en groot boek aan, indrukwekkend vanwege de afmetingen: 225 x 300 mm, maar ook de halfleren, marokijnen band met de horizontale ribben op de rug. Daar bleek een reeks ingebonden tijdschriften in te zitten.

Lees verder

En waar laten we al die boeken?

Elke verzamelaar loopt er wel eens tegen aan: de kasten zijn vol, en nu? Waar laten we toch al die boeken? Ik heb al heel verschillende oplossingen toegepast: van het wegdoen van boeken tot en met nog meer kasten kopen, maar elk van deze methodes heeft ook weer zijn beperkingen. Je kunt nog kasten, kastjes, rekken en vitrines in het midden zetten, maar niet iedereen heeft daarvoor de ruimte of een partner die dat tolereert.

In de loop der jaren wordt men creatiever: de boeken zodanig ordenen dat er meer planken in een kast passen. Sinds 2014 maak ik gebruik van een flexibel systeem van stellingen. Toen ik daarmee begon had elke kast 7 planken vol boeken. Bij de literaire romans kun je de planken vaak dichter op elkaar laten aansluiten: met een beetje passen en meten ben ik voor een deel van de kasten uiteindelijk uitgekomen op 9 lagen, met boeken die een ongeveer gelijke hoogte hebben, zoals hieronder zichtbaar is.

Lees verder

Grote Bellettrie Serie – een bibliografie

Zoals bekend is Athenaeum – Polak & Van Gennep “hofleverancier” van fraai vormgegeven literaire reeksen. Eerder gaven we op deze website overzichten van de Baskerville Serie en de Gouden Reeks. De meest recent gestarte luxe reeks is de Perpetua. Een al wat langer bestaande reeks, die niet mag ontbreken bij liefhebbers, is de Grote Bellettrie Serie, waarin met name “moderne klassieken” (d.w.z. vanaf ca. 1800) zijn opgenomen.

Het fraaie aan de reeks is de veelkleurige eenvormigheid. Terwijl de Gouden Reeks en de Baskerville Serie opvallen door hun typerende goudkleurige respectievelijk crèmekleurige omslagen, valt de Grote Bellettrie Serie op door de veelkleurigheid. De eenheid is bewaard door de typografie en het typerende rechthoekige vlak op het omslag, zoals bijvoorbeeld hieronder te zien is.

Bij de oudste delen is die rechthoek overigens in verhouding kleiner en zijn de marges groter. Zie o.a. Anatole France en Hans Henny Jahnn hieronder.

Onderaan dit artikel heb ik een uitgebreide verantwoording opgenomen over het tot stand komen van deze bibliografie en een stukje achtergrond en geschiedenis van de reeks.

Lees verder

Portugese literatuur – een doorsnede

Het liefst lees je literatuur in de oorspronkelijke taal, zeker als het om een mooie taal gaat als het Portugees. Een enkele keer probeer ik dat ook, maar mijn Portugees is maar heel beperkt, dus het leent zich vooral voor kortere teksten, zoals gedichten. Het helpt wel als je een andere Romaanse taal zoals het Italiaans redelijk kunt lezen. (Spreken en verstaan is overigens een heel andere tak van sport, maar dat terzijde.)

Zou ik een hele roman in het Portugees willen lezen, dan zou ik voortdurend een woordenboek moeten raadplegen, nog afgezien van de finesses die je mist. Gelukkig zijn er enkele goede vertalers van Portugese (en Braziliaanse) literatuur, zoals August Willemsen en Harrie Lemmens. Ik was dus wel nieuwsgierig naar wat ik nu zelf precies heb staan aan vertaalde Portugese literatuur. Hieronder een dwarsdoorsnede uit de Bibliotheca Habetsiana: proza en poëzie vertaald uit het Portugees.

Lees verder

Hoe ik mijn verjaardag vierde (2020)

Jarig zijn in tijden van Corona. Het ouder worden kan ik niet betreuren, het enige alternatief namelijk is jong te sterven. Ondanks alle beperkingen van het moment, viert men bescheiden zijn verjaardag.

Gelukkig woon ik samen met een aantal dierbaren, die ook nog eens weten wat goed voor mij is. (“Alweer boeken, pa? Weet je niks anders?”). Onderstaand stapeltje was toch niet te versmaden.

Lees verder

De eerste bibliotheek

De eerste (openbare) bibliotheek waar ik rond 1980 als kind kwam was een etage in een klein grappig gebouwtje, hieronder op de foto afgebeeld. Als ik het me goed herinner, moest je rechts door de deur en dan de trap op. Het rook er altijd aangenaam stoffig.

Als je een boek leende, werd het kaartje uit het boek genomen en in een mapje met je naam gestopt. Een stempel in het boek gaf aan vóór welke datum het boek terug moest. Als je te laat inleverde, kostte je dat een dubbeltje per boek. Meestal ging de dame achter de balie er coulant mee om.

Lees verder

Anatomie van de bibliofilie

Welke eigenschappen van een boek brengen een boekenliefhebber ertoe om een bepaald boek, of een specifieke uitgave daarvan, toe te voegen aan zijn/haar verzameling?

De enquête

In de kleine enquête die ik op Twitter uitzette, stemden in totaal 146 mensen. De verdeling tussen de antwoorden ziet er als volgt uit:

Bijna twee derde van de respondenten is het alleen of vooral om de tekst te doen. Dat betekent dat een (goedkope) pocketuitgave of e-book voor hen in principe prima voldoet, als het maar prettig leest. Voor ruim een kwart, speelt een combinatie van factoren een rol: zij kijken ook naar vormgeving, ouderdom of zeldzaamheid. Voor slechts een heel kleine groep zijn deze laatste factoren de primaire aanschafredenen.

Zo’n enquête biedt weinig mogelijkheden tot nuance. Gelukkig gaf een aantal mensen aanvullend een tekstueel antwoord, waaruit meer informatie te halen valt. Enkele reacties gingen met name over de manier waarop men tot een bepaalde tekst komt: tips van vrienden en kennissen, een gelezen recensie, het toeval. Dat gaat echter meer over lezen dan over aanschaffen, meer over aanleiding dan over eigenschappen van het boek die aanzetten tot het willen hebben. Naar dat laatste was ik specifiek op zoek.

Lees verder

Verlokkende catalogi & folders

Sommige uitgevers geven niet alleen maar mooie boeken(reeksen) uit, maar ook mooie catalogi en folders over die boeken(reeksen). Een aantal van deze zijn het bewaren waard.

Mijn verzamelwoede is vrij exclusief gericht op boeken. Met enige verbazing kijk ik soms naar andere bibliofielen, die ook allerlei randverschijnselen verzamelen, zoals parafernalia van schrijvers (van teennagels tot en met gedragen kleding), t-shirts met gedichten, postzegels van schrijvers of boeken, objecten in de vorm van een boek, boekenleggers, boekensteunen in de meest bizarre vormen, et cetera.

Ik heb daarop één uitzondering: ephemera, veelal promotiemateriaal, oftewel: catalogi, folders, prospectussen, uitgeverskaartjes. Ja, het is weer papier, en vaak zijn het ook weer kleine boekjes. Daarvoor heb ik dan toch weer een zwak.

Lees verder

Livingstone – Explorations (1869)

In 1869 verscheen een Franse vertaling van het verslag van Livingstone over zijn reizen in zuidelijk Afrika. Met prachtige prenten en kaart.

David & Charles Livingstone, Explorations dans l’Afrique australe. Et dans le bassin zu Zambèse depuis 1840 jusqu’a 1864. Ouvrage traduit de l’anglais par Mme Henriette Loreau, abrégé par L. Belin-De Launay, Librairie de L. Hachette, Paris, 1869. 2e druk – gebonden, XX+339p. – [Bibliothèque Rose Illustrée]. – Contenant une carte et 20 gravures sur bois.

In de Bibliotheca Habetsiana sinds: 14 maart 1998.
Lees verder

Brieven van P.C. Hooft

Eerder dit jaar mocht ik de mooie uitgave uit 1671 van P.C. Hooft Werken aan mijn bibliotheek toevoegen. Onlangs kreeg ik de kans om een vergelijkbaar mooie uitgave uit 1738 van diens Brieven te kopen bij hetzelfde antiquariaat, De Zilveren Eeuw te Zwolle.

Binnenwerk & typografie

De uitgave is samengesteld door Balthazar Huydecoper, een letterkundige, taalkundige en historicus, onder andere bekend vanwege zijn Proeve van Taal- en Dichtkunde (1730). Het boek werd uitgegeven in 1738 bij Adriaan Wor en de “Erve G. onder de Linden”, te Amsterdam. De titelpagina laat een mooie tweekleurendruk zien en een vignet (waarover dadelijk meer).

Lees verder